Wat is de Katz-schaal?
De Katz-schaal is het officiële instrument dat in België wordt gebruikt om de zorgafhankelijkheid van een persoon te meten. De schaal brengt in kaart in welke mate iemand nog zelfstandig de dagelijkse handelingen kan uitvoeren, en hoeveel hulp er nodig is. Op basis daarvan wordt een zorgprofiel bepaald dat meespeelt bij de opname in een woonzorgcentrum en bij de tegemoetkoming die daaraan gekoppeld is.
De schaal is genoemd naar de arts die ze ontwikkelde en wordt vandaag breed gebruikt in de ouderenzorg. Voor jou of je ouder is het vooral belangrijk om te begrijpen wat de score betekent: het zegt niet wie je bent, maar welke ondersteuning het best bij jouw situatie past.
De 6 criteria van de Katz-schaal
De schaal evalueert de zelfredzaamheid op basis van zes dagelijkse handelingen. Voor elk criterium wordt bekeken hoe zelfstandig iemand dat nog kan:
- Wassen — zich zelfstandig kunnen wassen of daarbij hulp nodig hebben.
- Kleden — zelf kleding kiezen en aan- en uittrekken.
- Verplaatsen — zelfstandig rechtstaan, stappen en zich verplaatsen.
- Toiletbezoek — zelfstandig naar het toilet gaan en de kleding hanteren.
- Continentie — de controle over blaas en darmen.
- Eten — zelfstandig voedsel naar de mond kunnen brengen.
Deze zes criteria samen geven een genuanceerd beeld van iemands zelfredzaamheid — niet op één moment, maar als algemeen patroon in het dagelijks leven.
Hoe wordt je Katz-score bepaald?
Voor elk van de zes criteria krijg je een score van 1 tot 4. Een score van 1 betekent volledig zelfstandig; een score van 4 betekent volledig afhankelijk, waarbij iemand de handeling niet meer zelf kan uitvoeren. De scores op de verschillende criteria worden samen bekeken, samen met eventuele problemen op het vlak van oriëntatie in tijd en ruimte.
Het resultaat is geen droog cijfer, maar een inschatting van de zorgnood. Die inschatting vertaalt zich vervolgens in een van de officiële zorgcategorieën.
De RIZIV-categorieën: O, A, B en C
Op basis van de scores wordt iemand ingedeeld in een zorgcategorie die de zorgintensiteit weergeeft:
- Categorie O — volledig zelfredzaam of slechts minimale hulp nodig.
- Categorie A — fysiek afhankelijk voor wassen en kleden.
- Categorie B — fysiek afhankelijk voor wassen, kleden én verplaatsen of toiletbezoek, of psychisch zorgafhankelijk (zoals bij gevorderde dementie).
- Categorie C — volledig zorgafhankelijk voor de meeste criteria, met nood aan constante begeleiding of intensieve verpleging.
Hoe hoger de categorie, hoe intensiever de zorg en de begeleiding die nodig zijn — en hoe groter doorgaans ook de tegemoetkoming.
Waarom is uw Katz-score belangrijk?
De Katz-score is meer dan een administratief gegeven. Hij bepaalt mee welke tegemoetkoming van toepassing is, en speelt een rol bij de opname in een woonzorgcentrum en bij de manier waarop de zorg wordt georganiseerd. Zo zorgt de score ervoor dat de ondersteuning aansluit bij wat iemand echt nodig heeft.
Voor families geeft de score houvast: hij maakt bespreekbaar hoeveel zorg er nodig is en helpt om samen met de arts en het zorgteam de juiste keuzes te maken. De exacte bedragen en voorwaarden van tegemoetkomingen kunnen wijzigen; vraag die daarom altijd na bij je mutualiteit of zorgteam.
De Katz-schaal en dementie
Bij dementie ligt de situatie soms anders dan bij een puur lichamelijke zorgnood. Iemand kan fysiek nog heel wat zelf, maar door geheugenproblemen of desoriëntatie toch veel begeleiding nodig hebben. Daarom houdt de schaal ook rekening met oriëntatie in tijd en ruimte, wat maakt dat mensen met gevorderde dementie in een hogere zorgcategorie terechtkomen.
Zo weerspiegelt de score de werkelijke zorgnood, ook wanneer die niet meteen zichtbaar is aan de lichamelijke zelfstandigheid.
Wat als uw situatie verandert?
Zorgnood is niet statisch. Wanneer de gezondheid achteruitgaat of net verbetert, kan de Katz-score opnieuw geëvalueerd worden. Zo blijft het zorgprofiel — en de bijhorende ondersteuning — afgestemd op de actuele situatie. Merk je dat de zorgnood toeneemt, bespreek dan een herevaluatie met het zorgteam of de behandelende arts.
Jouw Katz-score bij Armonea
In de woonzorgcentra van Armonea gebruiken we de Katz-score niet als een label, maar als een startpunt voor zorg op maat. We stemmen de ondersteuning af op wat jij of jouw familielid nodig heeft, met aandacht voor comfort, zelfstandigheid en waardigheid. Heb je vragen over de Katz-schaal of over de tegemoetkoming waarop je recht hebt? Vraag vrijblijvend persoonlijk advies aan. We bekijken graag samen wat het best bij jouw situatie past.
Hoe verloopt een Katz-evaluatie?
De Katz-evaluatie wordt uitgevoerd door een verpleegkundige of een andere zorgverlener die de dagelijkse situatie goed kan inschatten. Die kijkt niet naar één moment, maar naar hoe iemand doorgaans functioneert: wat lukt zelfstandig, waar is hulp nodig, en hoe evolueert dat. Het is geen examen dat je moet slagen. Het gaat om een zorgvuldige inschatting van welke ondersteuning je echt nodig hebt.
De evaluatie gebeurt in het woonzorgcentrum, maar ook in de thuiszorg en het ziekenhuis wordt de Katz-schaal gebruikt. Zo spreekt iedereen in de zorg dezelfde taal en blijft het zorgprofiel herkenbaar, waar iemand ook verzorgd wordt.
De Katz-schaal in de thuiszorg
De Katz-schaal wordt niet alleen in woonzorgcentra toegepast. Ook wie thuis verzorgd wordt, kan via dezelfde criteria een zorgprofiel krijgen. Dat profiel bepaalt mee op welke ondersteuning en tegemoetkoming iemand thuis recht heeft, bijvoorbeeld voor thuisverpleging of gezinszorg.
Voor families die nadenken over de overstap van thuiszorg naar een woonzorgcentrum, geeft de Katz-score een houvast: hij maakt objectiveerbaar hoe de zorgnood evolueert en helpt om tijdig de juiste keuze te maken.